µÅ¢Â츨Ä¢ý ს ÃÅ¢Å÷Á¡
--------------------------------------------------------------------------------
¾Á¢Æ¢ø : À¡.ºí¸÷

µÅ¢Âì¸¨Ä ±ýÈЧÁ ÀÄÕõ ¯îºÃ¢ôÀÐ À¢ì¸¡§…¡, Ä¢ÂÉ¡÷§¼¡ ¼¡Å¢ýº¢, º¡øŧ¼¡÷ ¼¡Ä¢ §À¡ýÈ §Á¨Ä¿¡ðÎì ¸¨Ä»÷¸Ç¢ý ¦ÀÂ÷¸¨Çò¾¡ý. «Å÷¸ÙìÌ ­¨½Â¡¸ º÷ŧ¾º «ÇÅ¢ø ­ó¾¢Â¡Å¢ý Á¾¢ô¨À ¯Â÷ò¾¢Â ¦ÀÕ¨Á ÃÅ¢Å÷Á¡¨Åî §ºÕõ. 

§¸ÃÇ Á¡¿¢Äõ ¾¢ÕÅÉó¾ÒÃò¾¢ý ż째 ÍÁ¡÷ 40 ¸¢§Ä¡Á£ð¼÷ ¦¾¡¨ÄÅ¢ø ¯ûÇ ¸¢Ç¢Á¡ë÷ ±ýÈ ¸¢Ã¡Áò¾¢ø 1848 ¬õ ¬ñÎ ²ôÃø 29 -ø À¢Èó¾Å÷ ÃÅ¢Å÷Á¡. «ÅÃÐ ¦Àü§È¡÷ ¾¢ÕÅ¡íÜ÷ ºÁŠ¾¡Éò¾¢ý «Ãº ÌÎõÀòÐìÌ ¦¿Õí¸¢Â ¯È×Ó¨È ¦¸¡ñ¼Å÷¸û. 

§¸ÃÇ¡Å¢ý ÀƨÁÂ¡É «Ãº ÌÎõÀí¸Ù째 ¯Ã¢ò¾¡É ºã¸, ¦À¡ÕÇ¡¾¡Ã, ¸Ä¡îº¡Ã À¢Ã¾¢ÀÄ¢ôÒ¸û ¸¢Ç¢Á¡ë÷ ­øÄò¾¢Öõ ÀÊó¾¢Õó¾¾¢ø Å¢ÂôÀ¢ø¨Ä ­Ä츢Âò¾¢ý Á£¾¡É ­ÂøÀ¡É ¬÷Åõ, ¸¾¸Ç¢ ÁüÚõ ÐûÇø §À¡ýÈ ¸¨Ä¸û Á£Ð ÃÅ¢Å÷Á¡Å¢ý ÌÎõÀò¾¡ÕìÌô ¦ÀÕõ ®ÎÀ¡Îõ, ¾¢ÈÛõ ­ÕóÐ Åó¾Ð ÌÈ¢ôÀ¢¼ò¾ì¸Ð. ÃÅ¢Å÷Á¡ ´Õ ¸¨Ä»É¡¸ Á¢Ç¢÷ó¾¾¢ø «ÅÃÐ ¾¡Â¢ý ÀíÌ Á¢¸ô ¦ÀâÂÐ. ¸¾¸Ç¢Â¢ø ÃÅ¢Å÷Á¡×ìÌ Á¢Ìó¾ ®ÎÀ¡Î ­Õó¾Ð. 

18 ¬õ áüÈ¡ñÊý ÓüÀ̾¢Â¢ø Àø§ÅÚ ÅÃÄ¡üÚì ¸¡Ã½í¸Ç¡ø ­ó¾¢Âì ¸¨Ä¸û À¢ýɨ¼¨Åî ºó¾¢ì¸ §¿Ã¢ð¼Ð. ­ó¾¢Âò Ш½ì ¸ñ¼õ ÓØÅЧÁ ­ó¿¢¨Ä ¸¡½ôÀð¼Ð. ­ó¾¢Â¡Å¢ø, §Áü¸ò¾¢Â ¿¡Î¸Ç¢ý ¦¾¡¼÷À¡ø ´Õ Ò¾¢Â ¸ÄôÒì ¸¨Ä ¯ÕÅ¡¸ò ¦¾¡¼í¸¢ÂÐ. ­ó¾¢Âì ¸¨Ä»÷¸û §Áü¸ò¾¢Â ӨȸǢø ¯ûÇ ¿øÄ «õºí¸¨Ç ¸¢Ã¸¢òÐì ¦¸¡ñÎ ¾í¸û À¡ÃõÀ⠵ŢÂì ¸¨ÄìÌ ¦ÁÕÜð¼ ÓÂüº¢ò¾É÷. 

н¢¸Ç¢ý Á£Ð ¨¾Ä Åñ½í¸¨Çô ÀÂýÀÎòÐõ Ò¾¢ÂÓ¨È §Å¸Á¡öô ÀÃÅ¢ÂÐ. ¾¢ÕÅÉó¾ÒÃõ ºÁŠ¾¡Éò¾¢ý ¬Š¾¡É µÅ¢ÂḠ«Æ¸¢Ã¢ ¿¡ÔÎ ±ýÀÅ÷ «ì ¸¡Ä¸ð¼ò¾¢ø¾¡ý ¿¢ÂÁ¢ì¸ôÀð¼¡÷. ÃÅ¢Å÷Á¡Å¢ý Á¡Á¡ áƒÅ÷Á¡ ±ýÀÅ÷ «Æ¸¢Ã¢ ¿¡ÔÎÅ¢¼õ «¨ÉòÐ ¸¨Ä ÑðÀí¸¨ÇÔõ ¸üÚ½÷ó¾¡÷. «Åâ¼Á¢Õó§¾ ÃÅ¢Å÷Á¡ µÅ¢Â츨Ä¢ø À¡Ä À¡¼ò¨¾ô ÀÊò¾¡÷. ÃÅ¢Å÷Á¡Å¢ý µÅ¢Â ¬÷Åõ áƒÅ÷Á¡¨Å ¬îº÷ÂôÀÎò¾¢ÂÐ. «Åâ¼Á¢ÕóÐ ÃÅ¢Å÷Á¡ ¸üÚì ¦¸¡ñ¼Ð Á¢¸ì ̨ÈÅ¡É «Ç§Å ±ýÈ¡Öõ ¦À¡ÚôÀ¡¸×õ, «ýÀ¡¸×õ «Å÷ ¸üÚò ¾ó¾Ð ÃÅ¢Å÷Á¡¨Åì ¸Å÷ó¾Ð. 

ÃÅ¢Å÷Á¡ ¾ÉÐ 14 ¬ÅРž¢ø ¾¢ÕÅÉó¾ÒÃõ ºÁŠ¾¡Éò¾¢ý «Ãº÷ '¬Â¢øÂõ ¾¢Õ¿¡Ç¢ý' ¬¾ÃÅ¢ø «ÃñÁ¨É¢ø ź¢ì¸ò ÐÅí¸¢É¡÷. 

«î ºÁÂõ «ÃñÁ¨É µÅ¢Âá¸Â¢ÕóÐ Åó¾ áÁº¡Á¢ ¿¡Âì¸÷ ±ýÀÅ÷ ÃÅ¢Å÷Á¡ ¾ÉìÌô §À¡ðÊ¡¸ ÅóÐÅ¢ÎÅ¡§Ã¡ ±ýÈ «îºò¾¢Öõ, ¦À¡È¡¨Á¢Öõ «Å¨Ã ±¾¢Ã¢Â¡¸ô À¡Å¢ì¸ò ÐÅí¸¢É¡÷. ¼îÍ ¿¡ð¨¼î §º÷ó¾ ¾¢§Â¡¼÷ ¦ƒýºý ±ýÈ ¯ÕÅôÀ¼ (§À¡÷ð¦Ãöð) µÅ¢Â÷, ¨Åº¢Ã¡Â¢ý º¢À¡Ã¢º¢ý §Àâø «ÃñÁ¨ÉìÌ Å¢ƒÂõ ¦ºö¾¡÷. ºÁŠ¾¡Éõ «ÅÕìÌô ¦ÀÕÁÇÅ¢Ä¡É ¦ÅÌÁ¾¢¸¨Çì ¦¸¡ÎòÐ ¦¸ÇÃÅ¢ò¾Ð. ¾¢§Â¡¼÷ ¦ƒýºÛõ ¾ÉÐ µÅ¢Âì¸¨Ä ÑðÀí¸¨Ç ÃÅ¢Å÷Á¡×ìÌì ¸üÚò ¾Ã ÓýÅÃÅ¢ø¨Ä. ¾¡ý µÅ¢Âõ ŨÃŨ¾ô À¡÷ôÀ¾üÌ ÁðΧÁ ÃÅ¢Å÷Á¡¨Å «Å÷ «ÛÁ¾¢ò¾¡÷. 

ÃÅ¢Å÷Á¡Å¢ý µÅ¢Âí¸¨Ç, «ÅüÈ¢ý «Æ¸¢Âø ¯½÷× ¦ÅÇ¢ôÀ¡Î¸¨Ç Á¾¢ôÀ£Î ¦ºöÀÅ÷¸û - Ò¾¢Â ӨȡÉ, н¢¸Ç¢ý Á£Ð ¨¾Ä Åñ½ µÅ¢Âí¸¨Ç Å¨Ãž¢ø ¿¢ÚÅÉ Ã£¾¢Â¡É, Ó¨ÈÂ¡É À¢üº¢ ±¨¾Ôõ ÃÅ¢Å÷Á¡ ¦ÀüȾ¢ø¨Ä ±ýÀ¨¾ ¿¢¨ÉÅ¢ø ¦¸¡ûÇ §ÅñÎõ. 

­Çõ ž¢§Ä§Â ¦À¡ÐÁì¸Ç¢ý ¬¾Ã¨ÅÔõ, À¡Ã¡ðθ¨ÇÔõ ¦ÀÚž¢ø ÃÅ¢Å÷Á¡ ÌÈ¢ôÀ¢¼ò¾ì¸ º¢ÈôÀ¡É ¦ÅüȢ¨¼ó¾¡÷ ±ý§È ¦º¡øÄ §ÅñÎõ. «ó¾ ¦ÅüȢ¢ý À¢ý§É, ÃÅ¢Å÷Á¡Å¢ý ¯Â÷Å¡É ºã¸ «ó¾ŠÐ ­Õ󾨾 ÁÚì¸ ÓÊ¡Ð. «§¾ §¿Ãò¾¢ø «ó¾ ¦ÅüÈ¢¸Ùì¸¡É «ÊôÀ¨¼ò ¾¢È¨Á «ÇÅ¢¼ ÓÊ¡¾ «Ç× «Åâ¼õ ÌÅ¢ó¾¢Õó¾Ð ±ýÀ¨¾Ôõ Á¨Èì¸ ÓÊ¡Ð. 

1866 ¬õ ¬ñÎ ¾¢ÕÅ¡íÜ÷ ºÁŠ¾¡ÉòРá½¢ ÄŒÁ¢À¡Â¢ý º§¸¡¾Ã¢¨Â ÃÅ¢Å÷Á¡ ¾¢ÕÁ½õ ¦ºöÐ ¦¸¡ñ¼¡÷. «Ãº÷ ¬Â¢øÂõ ¾¢Õ¿¡Ç¢ý Àââý ¬¾Ã× ÃÅ¢Å÷Á¡×ìÌô ¦ÀâÐõ ¯¾Å¢ ¦ºö¾Ð. Áì¸Ç¢ý ÌÈ¢ôÀ¢¼ò¾ì¸ ¬¾Ã× «í¸£¸¡Ãõ ¸¢¨¼ìÌõ ÓýÀ¡¸§Å ÃÅ¢Å÷Á¡×ìÌ, ¦¸ÇÃÅõ Å¡öó¾ '«Ãº ŨǨÄô' À⺡¸ °ìÌÅ¢ò¾¡÷ ¬Â¢øÂõ ¾¢Õ¿¡û. 

«ÅÕìÌô À¢ÈÌ «ÅÃÐ º§¸¡¾Ã÷ Å¢º¡¸õ ¾¢Õ¿¡û «Ãº À¾Å¢ìÌ Åó¾ §À¡Ð ÃÅ¢Å÷Á¡Å¢ý ¯ÈÅ¢É÷¸û «¾¢Õô¾¢Â¨¼ó¾É÷. «Ãº ÌÎõÀò¾¢ý ¯ûŢŸ¡Ãí¸û Á츨Çî ¦ºýȨ¼ÅÐ «ì ¸¡Äò¾¢ø Á¢¸ «â÷Åõ. «¾¢Öõ ºÁŠ¾¡ÉòÐìÌ ¦ÅÇ¢§Â ¦ºö¾¢¸û ÀÃÅ Å¡öô§À¢øÄ¡ÁÄ¢Õó¾Ð. «¾É¡ø ÃÅ¢Å÷Á¡¨Åò ¾¢ÕÅ¡íÜ÷ ºÁŠ¾¡Éò¾¢ý «Ãº ÌÎõÀò¾¢ý ¯Ââ «í¸ò¾¢ÉḧŠÁì¸û «í¸£¸Ã¢òÐ Åó¾É÷. 

À¢Ã¢ðʉ «¾¢¸¡Ã Å÷ì¸Óõ «ùÅ¡§È ¿¢¨Éò¾Ð ±ýÀо¡ý ¬îºÃ¢Âõ. «Ð «Ãº ÌÎõÀò¾¢É¨Ã ±Ã¢îºÄ¨¼Â ¨Åò¾Ð ±ý§È ¦º¡øÄ §ÅñÎõ. 1904 ¬õ ¬ñÎ Òò¾¡ñÎô À⺡¸ '¦¸öº÷---†¢óò' ±ýÈ À¾ì¸ò¨¾ ÅÆí¸¢ ¬í¸¢§Ä «Ãº¡í¸õ ÃÅ¢Å÷Á¡¨Åô ¦ÀÕ¨ÁôÀÎò¾¢ÂÐ. 

«ô À¾ì¸ò¾¢ø 'ს ÃÅ¢Å÷Á¡' ±ý§È ÌÈ¢ôÀ¢¼ôÀðÊÕó¾Ð. «Ð ÌÈ¢òÐ ¾¢ÕÅ¡íÜ÷ ºÁŠ¾¡Éõ ±ó¾ ¬ð§ºÀ¨½Ôõ ±ØôÀ ÓÊÂÅ¢ø¨Ä. ¬í¸¢§Ä ¬ðº¢Â¡Ç÷¸Ç¢¼õ ÃÅ¢Å÷Á¡Å¢ý ¦ºøÅ¡ìÌõ, Á¾¢ôÒõ «¾¢¸Ã¢ò¾§¾¡Î áƒ¡í¸ ã¾¢Â¡É ºÁŠ¾¡ÉòÐ ±¾¢÷ôÒ¸¨ÇÔõ ±Ç¢¾¡¸ ±¾¢÷ ¦¸¡ûÇ ÅÆ¢ ÅÌò¾Ð. 

ÃÅ¢Å÷Á¡¨Åô ¦À¡Úò¾Å¨Ã¢ø «ÅÕìÌâ «í¸£¸¡Ãõ ±Ç¢¾¡¸×õ Å¢¨ÃÅ¡¸×õ ¸¢¨¼ò¾Ð. 1873 -ø ¦ºý¨É¢ø ¿¨¼¦ÀüÈ ¸ñ¸¡ðº¢Â¢ø ¸ÄóÐ ¦¸¡ûÇ ÃÅ¢Å÷Á¡¨Å ¬Â¢øÂõ ¾¢Õ¿¡û àñÊÉ¡÷. «ý¨È ¸Å÷É÷ Ä¡÷𠧆¡À÷𠬾ÃÅ¢ø ¿¨¼¦ÀüÈ «ì ¸ñ¸¡ðº¢Â¢ø ÃÅ¢Å÷Á¡Å¢ý µÅ¢Âõ Ó¾ø Àâº¡É ¾í¸ô À¾ì¸ò¨¾ò ¾ðÊî ¦ºýÈÐ. «§¾ µÅ¢Âõ Å¢ÂýÉ¡Å¢ø ¿¨¼¦ÀüÈ º÷ŧ¾ºì ¸ñ¸¡ðº¢ìÌõ «ÛôÀôÀðÎ À¾ì¸õ ¦Åýȧ¾¡Î ¾Ì¾¢î º¡ýÈ¢¾¨ÆÔõ ¦ÀüÈÐ. 

1874 ¬õ ¬ñÎì¸¡É ¦ºý¨É ¸ñ¸¡ðº¢Â¢Öõ ÃÅ¢Å÷Á¡§Å ¾í¸ô À¾ì¸ò¨¾ì ¨¸ôÀüȢɡ÷. 1893 ­ø º¢¸¡§¸¡ ¿¸Ã¢ø ¿¨¼¦ÀüÈ º÷ŧ¾º µÅ¢Âì ¸ñ¸¡ðº¢ìÌ ÃÅ¢Å÷Á¡ 10 µÅ¢Âí¸¨Ç «ÛôÀ¢ ¨Åò¾¡÷. ­ó¾¢Â¡Å¢ý Àø§ÅÚ À̾¢¸¨Çî §º÷ó¾ ¦Àñ¸¨Çî º¢ò¾¢Ã¢ìÌõ «ó¾ µÅ¢Âí¸¨Çì ¸ñ¸¡ðº¢ìÌ ²üÀ¡Î ¦ºö¾¢Õó¾ '§Å÷øÎ ¦¸¡ÄõÀ¢Âý ¸Á¢„ý' ²üÚì ¦¸¡ñ¼Ð. ÃÅ¢Å÷Á¡×ìÌô Àð¼Âí¸Ù¼ý ­ÃñÎ À¾ì¸í¸Ùõ À⺡¸ì ¸¢¨¼ò¾É. 

ÃÅ¢Å÷Á¡Å¢ý µÅ¢Âí¸ÙìÌ ¬í¸¢§Ä ¬ðº¢Â¡Ç÷¸Ç¢¼õ «§Á¡¸ ¬¾Ã× ­Õó¾Ð. «ÅÃÐ µÅ¢Âí¸¨Ç ¿øÄ Å¢¨Ä ¦¸¡ÎòÐ «Å÷¸û Å¡í¸¢É¡÷¸û.